استفاده از شبیه سازی ها در آموزش

شبیه سازی ها یکی از انواع روش های آموزشی مي باشند ،که از اوایل سال های 1900 میلادی به عنوان روشی برای آموزش و کارآموزی مورد استفاده قرار گرفته اند. شبیه سازی ها، بدین منظور استفاده می شوند که برای یادگیرنده امکان دسترسی به تجارب یادگیری بدون خطر، بدون هزینه یا پیچیدگی زندگی واقعی را فراهم می آورند. شبیه سازی آموزشی شامل عناصر آموزشی است که به یادگیرنده برای کشف، هدایت یا کسب اطلاعات بیشتر درباره آن سیستم یا محیط کمک می کند؛ آن اطلاعاتی که به طور کلی نمی تواند از طریق تجارب دیگر کسب شود. شبیه سازی فعالیتی است که وجوه اساسی یک موقعیت واقعی را تقلید می کند. از شبیه سازی ها معمولا در شرایطی که انجام آموزش های واقعی، گران، وقت گیر و خطرناک است و یا به هر دلیلی ، غیر عملی است استفاده می شود. موقعیت های شبیه سازی شده، در زمینه های مختلف از فعالیت های بشری(برای آموزش های انفرادی و گروه کوچک) به کار می روند.

تعریف شبیه سازی های آموزشی

شبیه سازی در لغت به معنای ارائه بدلی از یک چیز واقعی، یک فرایند یا نمایشی از اوضاع جاری است. شبیه سازی هر پدیده ای متضمن ارائه ویژگی های کلیدی یا رفتاری آن سیستم فیزیکی یا انتزاعی است.

گیرینبلت (1981) شبیه سازی را این طور تعریف می نماید:

"شبیه سازی ها، نمایشی از یک سیستم بزرگتر هستند و در بر دارنده ی عناصر انتزاعی آن سیستم مي باشند. ویژگی های اصلی سیستم باید توسط طراحان معین گردد و در شکل ساده تر، در شبیه سازی گنجانده شود. عناصری که در سیستم از اهمیت کمتری برخوردار هستند، در شبیه سازی قرار نمی گیرند. شبیه سازی به ساده تر کردن عناصر اصلی و مهم و حذف کردن عناصر کم اهمیت تر تاکید دارند".

انواع شبیه سازی ها

الف. شبیه سازی های زنده : جایی که افراد واقعی از تجهیزات شبیه سازی شده در محيط واقعی استفاده می کنند .

ب. شبیه سازی های مجازی: جایی که افراد واقعی از تجهیزات شبیه سازی شده در محيط شبیه سازی شده یا محیط غیر واقعی استفاده می کنند .

ج. شبیه سازی ساختاری: جایی که افراد شبیه سازی شده از ابزار و تجهیزات شبیه سازی شده در یک محیط شبیه سازی شده استفاده می کنند . لازم به ذکر است که این شبیه سازی ها اغلب به بازی های جنگی معروف هستند . زیرا شباهت هایی با بازی های جنگی رومیزی دارند که در آن ها بازیکنان سربازان و تجهیزات را اطراف یک میز هدایت می کنند .

د. شبیه سازی های ایفای نقش: جایی که افراد واقعی یک کار واقعی را بازی(صحنه سازي) می کنند.

سير مراحل استفاده از شبیه سازی ها

به نظر می رسد که تاریخچه ی بازی ها و شبیه سازی های آموزشی ، به وسیله ی دو دوره ی مشخص از پژوهش و پیشرفت روشن مي شود.

ü مرحله ی اول : شبيه سازي هايي كه در اصل بر پایه ی شبیه سازی های روابط بین المللی بود، فعالیت هاي اين شبيه سازي ها اکثراً برداشت گرایانه و ذهنی بود. گزارش های مربوط به این فعالیت ها در سال 1959 منتشر شد.

ü مرحله ی دوم : اين مرحله در حدود سال 1962 آغاز شد كه در اين سال ها تعدادی از انواع بازی های شبیه سازی رشد کردند . این بازی ها در شرایط معمولی کلاس درس آزمایش می شدند و تلاش داشتند تا پژوهش های ارزیابانه ی عینی تر و کمی تری ایجاد کنند . کاربرد شبیه سازی های آموزشی به طور گسترده افزایش یافته است ، زیرا آنها فرصت هایی برای دانش آموزان فراهم می کنند که می توانند دانشی را که در کلاس درس به دست آورده اند، به کار ببندند.

اهداف و مقاصد شبیه سازی

1. ایجاد تغییر نگرش

2. تغییر بعضی از رفتارهای خاص

3. آمادگی فراگیران جهت فراگیری نقش های جدید برای آینده

4. کمک به فراگير در فهمیدن نقش و وظیفه ی خود

5.تبديل و تغییر مسائل یا موقعیت ها به اجزاء و عناصر قابل اداره يا كنترل

6. نمایش نقش هایی تاثير گذار بر فراگیران (نقش هايي كه فراگير فرصت مواجه با آنها را پيدا نكرده است)

7.افزایش انگیزه و علاقه در فراگیران

8. ایجاد فرایند های تجزیه و تحلیل در فراگیران

9 .حساس سازی و آگاه سازی فراگیران از نقش های زندگی سایر افراد.

ویژگی های شبیه سازی های آموزشی

· شبیه سازی ها، واحد های یادگیری مسئله محور هستند و برای آموزش فعالیت ها و مهارت های خاصی به کار برده می شوند.

· موضوعات درسی که قرار است از طریق شبیه سازی ها آموزش داده شود ، معمولا جزء موضوعات انتزاعی و کلامی نیستند.

· پیامد هایی که می تواند از طریق شبیه سازی ها به دست آید به طور اتفاقی و شانسی کسب نمی شود. یادگیری از طریق شبیه سازی به طور دفعی و یکباره صورت نمی گیرد.

· تجارب و فعالیت های یادگیری دانش آموزان در شبیه سازی های آموزشی به موقعیت های واقعی خارج از مدرسه نیز نزدیک تر است.

وظایف معلمان و دانش آموزان در شبیه سازی ها

الف. توضیح دادن : نقش معلم در توضیح و شرح قواعد شبیه سازی تا حد اجرای اکثر فعالیت ها است.

ب. رجوع دادن : معلم باید قبل از شروع، تکالیف شاگردان را مشخص سازد. معلم به عنوان یک داور پیرو قواعد است .

ج. نظارت و راهنمایی انفرادی : معلم باید نکاتی که شاگردان را در ایفای بهتر نقش فرد در گروه توانمند می سازد ارائه دهند . معلم به عنوان یک مشاور حامی است نه یک واعظ و ناظم.

د. بحث : پس از پایان جلسه به مباحثه درباره ی میزان ارتباط و نزدیکی شبیه سازها با جهان واقعی ، مشکلات و بینش های دانش آموزان پیش از شبيه سازي و روابطی که می توان بین شبیه سازی و موضوع مورد نظر مشاهده کرد نیاز است ،که این یکی از نقش های معلم است.

رسانه ها

یک رسانه (رسانه ها) یک وسیله ارتباطاتی و یک منبع اطلاعاتی است. اصطلاح رسانه از کلمه لاتین به معنای "ما بین" نشات گرفته است؛ اصطلاحی که اشاره به هر چیزی دارد که اطلاعات را بین یک منبع و یک گیرنده منتقل می کند. رسانه می تواند به عنوان مثال شامل ویدئو، تلویزیون، طرح های خطی، مواد آموزشی چاپی، برنامه های کامپیوتری و معلمان باشد. این رسانه ها، هنگامی می توانند به عنوان رسانه های آموزشی در نظر گرفته شوند که پیام هایی را که حامل آنها هستند متضمن مقاصد آموزشی باشد. هدف رسانه ها، تسهیل ارتباطات و یادگیری است.

در طی صد ها سال، معلمان از انواع متفاوت وسایل کمک آموزشی شنیداری و دیداری استفاده کرده اند تا یاری رسان آنها در امر تدریس باشد. اخیرا، معلمان این مجموعه خود را که شامل مواد و روش هایی که در بردارنده تکنولوژی های جدید برای یادگیری است را بسط و گسترش داده اند. پیامد های تکنولوژی های جدید تر یادگیری شامل استفاده از کامپیوتر، دیسک فشرده، برنامه های ویدئویی دیجیتال، ارتباطات ماهواره ای و اینترنت است.

دانش آموزان، دیگر مقید به محدودیت های موجود در کلاس درس نمی شوند. از طریق مرکز رسانه ای مدرسه، شبکه های کامپیوتری از قبیل شبکه اینترنت و شبکه محیط دانشکده، جهان می تواند به عنوان کلاس هر دانش آموزی عمل کند.

رسانه ها و روش هایی که مربیان دوره های کارآموزی ترجیح می دهند اغلب متفاوت از آنهایی هستند که به وسیله معلمان دیگر مورد استفاده قرار می گیرند. یکی از اصلی ترین دلایل این کار مربیان دوره کارآموزی این است که دوره ها و پایه های تحصیلی در مدرسه، به طور مطلوب، یک نواخت هستند. در حالی که برنامه های کار آموزی، اغلب برای صنعت در نظر گرفته شده اند. معلمان دوره های کارآموزی، اغلب با افراد بزرگ سالی سر و کار دارند که از لحاظ سنی از کودکان خرد سال و نوجوانان بزرگ تر هستند. استفاده از ایفای نقش، شبیه سازی ها و بازی های آموزشی، در دوره های کارآموزی، به خصوص در دوره هایی که با افراد مدیر، افراد سرپرست و همچنین کارکنانی که وظیفه فروشنگی را بر عهده دارند سر و کار دارد، به طور فزاینده ای در حال افزایش است. از الزامات شغلی این افراد، برقراری تعاملات بسیار زیاد با افراد دیگر است. بنابراین در میان روش های مورد استفاده برای کارآموزی این افراد، توسعه مهارت های ارتباطی، باید از اولویت بسیار بالایی برخوردار باشد. کارآموز، بلافاصله بعد از اتمام جلسات کازآموزی، باید این مهارت ها را به کارببندد. زیرا احتمالا کارآموز نمی تواند این مهارت را با روش های انتزاعی تر که از الزامات موقعیت های خاص شغلی آنها است به کار ببرد.

بیایید با یکدیگر شش نوع اساسی از رسانه هایی را در یادگیری و آموزش مورد استفاده قرار می گیرند را مورد بررسی قرار دهیم. رسانه ای که به طور معمول بیش از هر رسانه دیگری در آموزش و یادگیری مورد استفاده قرار می گیرد، متون نوشتاری است. متون نوشتاری شامل کاراکتر هایی از الفبای عددی است که می تواند در هر قالب و شکلی، مانند کتاب، پوستر، تخته گچی، صفحه نمایش کامپیوتر و ... نمایش داده شود. رسانه دیگری که به طور معمول در آموزش مورد استفاده قرار می گیرد، رسانه شنیداری است. رسانه شنیداری می تواند شامل هر چیزی باشد که شما می توانید بشنوید؛ مثل صدای یک شخص، موسیقی، صداهای مکانیکی (مثلا صدای ماشنی که در حال حرکت است)، سر و صداهای آزار دهنده و ... . رسانه دیگر، وسایل آموزشی دیداری است که به طور مرتب برای ارتقای یادگیری مورد استفاده قرار می گیرند. این نوع از رسانه ها، می تواند شامل نقش و نگار های رسم شده روی یک پوستر، نقاشی های روی یک تابلوی گچی، عکس ها، تصاویر یک کتاب، برنامه های کارتونی تلویزیون و ... باشد. نوع دیگیری از رسانه ها، رسانه های متحرک است. این رسانه ها، رسانه هایی هستند که قابلیت نمایش حرکت را دارا هستند که می تواند شامل نوار ویدئو، تصاویر متحرک و ... باشد. اما یک مجموعه از موادی که اغلب به عنوان رسانه مورد توجه قرار نمی گیرند، اشیاء واقعی و مدل ها هستند. این مواد، سه بعدی هستند و دانش آموزان می توانند آنها را لمس کنند و یا در دست بگیرند. ششمین و آخرین طبقه رسانه ها، منابع انسانی هستند. منظور از منابع انسانی در اینجا، معلمان، دانش آموزان، یا متخصصان موضوعات درسی است. منابع انسانی برای تحقق امر یادگیری، بسیار حیاتی هستند. دانش آموزان از معلمان، دانش آموزان دیگر و افراد بزرگسال یاد می گیرند.

Source: Instructional technology and media for learning, by Sharon E. Smaldino and James D. Russell, Eighth edition, upper saddle river publication

شبیه سازی آموزشی (Instructional Simulation)

Simulations of one form or another have been used since the early 1900s as a method for training or training. The United Stated Defense Modeling and Simulation Coordination Office identify three main types of simulation: live, virtual, and constructive. Live and virtual simulations are primarily used for training purposes, whereas a constructive simulation is used to predict outcomes like war gaming behavior. Each of these types is based on some reality and is intended to provide the user with a experience without the danger, expense, or complexity of real life.

An instructional simulation, also called an educational simulation, is a simulation of some type of reality (system or environment) but which also includes instructional elements that help a learner explore, navigate or obtain more information about that system or environment that cannot generally be acquired from mere experimentation. Instructional simulations are typically goal oriented and focus learners on specific facts, concepts, or applications of the system or environment. Today, most universities make life-long learning possible by offering a virtual learning environment (VLE). Not only can users access learning at different times in their lives, but they can also immerse themselves in learning without physically moving to a learning facility, or interact face to face with an instructor in real time.

.

شبیه سازی ها یکی از انواع روش های آموزشی است که از اوایل سال های 1900 میلادی به عنوان روشی برای کار آموزی مورد استفاده قرار گرفته است. دفتر هماهنگی شبیه سازی و الگو سازی امور دفاعی ایالت منحده آمریکا سه نوع مهم شبیه سازی را بدین شرح تعیین می کند: شبیه سازی زنده، شبیه سازی مجازی و شبیه سازی ساختنی. از شبیه سازی های زنده و شبیه سازی های مجازی عمدتا برای اهداف کارآموزی استفاده می شود؛ در حالی که شبیه سازی ساختنی برای پیش بینی پیامد های آموزشی از قبیل رفتار هایی که در هنگام بازی های جنگی مورد استفاده قرار می گیرد، به کار می رود. هر یک از این سه نوع شبیه سازی مبتنی بر یک حقیقت واحد هستند و بدین منظور استفاده می شوند که برای یادگیرنده امکان دست رسی به تجارب یادگیری بدون خطر، بدون هزینه یا پیچیدگی زندگی واقعی را فراهم کنند.

یک شبیه سازی آموزشی همچنین می تواند یک شبیه سازی پرورشی نیز نام گذاری شود، که یک شبیه سازی از همان نوع واقعی (سیستم یا محیط) است. اما علاوه بر آن، شبیه سازی آموزشی شامل عناصر آموزشی است که به یادگیرنده برای کشف، هدایت یا کسب اطلاعات بیشتر درباره آن سیستم یا محیط کمک می کند؛ آن اطلاعاتی که به طور کلی نمی تواند از طریق تجارب دیگر کسب شود. شبیه سازی های آموزشی یکی از روش های آموزشی هدف محور هستند که بر روی یادگیرندگانی تمرکز می کند که از لحاظ استفاده از آن سیستم یا محیط با یکدیگر تفاوت هایی دارند. امروزه، بسیاری از دانشگاه ها امکان یادگیری مادام العمر را از ارائه یک محیط یادگیری مجازی فراهم کرده اند. این محیط یادگیری مجازی علاوه بر اینکه به استفاده کنندگان امکان دسترسی به آموزش را در زمان های متفاوتی در طول عمر خودشان می د هد، بلکه همچنین آنها می توانند به یادگیری خود اد امه دهند، بدون آنکه برای کسب یادگیری یا ایجاد تعامل چهره به چهره با یک مربی نیاز به نقل و اتقالاتی داشته باشند.

رسانه ها (media)

In communication, media (singular medium) are the storage and transmission channels or tools used to store and deliver information or data. It is often referred to as synonymous with mass media or news media, but may refer to a single medium used to communicate any data for any purpose


In the last century, a revolution in telecommunications has greatly altered communication by providing new media for long distance communication. The first transatlantic two-way radio broadcast occurred in 1906 and led to common communication via analogue and digital media:
• Analog telecommunications include traditional telephony, radio, and TV .
• Digital telecommunications allow for computer-mediated communication, telegraphy, and computer networks

Modern communication media now allow for intense long-distance exchanges between larger numbers of people. On the other hand, many traditional broadcast media and mass media favor one-to-many communication (television, cinema, radio, newspaper, magazines

در ارتباطات، منظور از رسانه ها (رسانه منفرد) کانال ها یا ابزار های انتقلال و ذخیره اطلاعات هستند که برای ذخیره یا انتقال اطلاعات یا داده ها مورد استفاده قرار می گیرند. البته آن اغلب به عنوان مترادف رسانه های توده ای (وسایل ارتباط جمعی) یا رسانه های اخباری مورد توجه قرار می گیرد. اما در گذشته این واژه اشاره به این داشت که آن می تواند هر داده ای را برای هر مردمی مخابره می کند که در حال حاضر این گفته صحت ندارد.

در قرن اخیر، در نیتجه وقوع انقلاب در ارتباطات از راه دور به مقدار فزاینده ای ارتباطات را از طریق تهیه رسانه های جدید برای برقراری ارتباطات در مصافت مکانی زیاد تغییر داده است. اولین رادیویی که توانست امواج رادویی را به صورت دو طرفه در آن طرف اقیانوس اطلس منتشر کند در سال 1906 ابداع شد و این ابداع جدید اجازه برقراری ارتباط از طریق رسانه های دیجیتالی و آنالوگی را داد:
• ارتباط از راه دوری که به صورت آنالوگ است شامل تکنولوژی سنتی، رادیو و تلویزیون است.
• ارتباط از راه دوری که به صورت دیجیتال است امکان برقراری ارتباطات را از طریق کامپیوتر و شبکه های کامپیوتری فراهم می کند.

امروزه، رسانه های ارتباطاتی جدید امکان برقراری تبادلات بین تعداد بسیاری از مردم را که در مصافت مکانی بسیار دوری نسبت به هم قرار دارند را فراهم کرده است. از طرف دیگر، بسیاری از رسانه های انتشاری و سنتی و رسانه های ارتباط جمعی تنها به عنوان یکی از انواع ارتباطات ممکنه، مورد توجه قرار می گیرد. (تلویزیون، سینما، رادیو، روزنامه، مجله ها)

تلویزیون آموزشی

چندی پیش مصاحبه ای از طرف شبکه آموزش سیما با دکتر داریوش نوروزی، مدیر گروه تکنولوژی آموزشی دانشگاه علامه طباطبایی انجام پذیرفته است که نکاتی قابل توجه در مورد تلویزیون آموزشی مطرح گردیده است. اصل این مصاحبه بسیار طولانی می باشد و بنده نتوانستم اصل آن را خدمتتان عرضه کنم.

در قسمت مقدمه این مصاحبه آمده است:

تغيير و تحولات دنيا با آهنگي بسيار سريع و شتابان همه عناصر جامعه را دستخوش خود قرار داده است. پيامد اين تحولات ، تغيير يافتن معيارها است. معيار فقر و ثروت ملت ها جاي خود را به ميزان دسترسي آنها به دانش و اطلاعات داده است و عصر صنعت، به عصراطلاعات و دانش تبديل شده است.

در چنين فضايي تلويزيون آموزشي به عنوان يکي از مهمترين پديده هاي عصر اطلاعات ظهور مي کند. از آنجا که فرهنگ و مقوله فرهنگ سازي يکي از مهمترين ضرورت هاي هر جامعه است. تلويزيون آموزشي مي تواند بالاترين نقش را در عرصه تقويت فرهنگ جوامع ايفا کند.

با توجه به اهميت روز افزون نقش تلويزيون آموزشي در جامعه و پيشرفت هاي قابل ملاحظه اي که در اين زمينه هم در سطح جهاني و هم در سطح ملي و بومي صورت گرفته است، بر آن شديم تا در گفتگويي با آقاي دکتر داريوش نوروزي، مدير گروه تکنولوژي آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي برخي از مهمترين سؤالات، ملاحظات و نکات را در اين زمينه مورد بررسي قرار دهيم.

برای خواندن اصل این مصاحبه، به آدرس زیر مراجعه فرمایید:
http://www2.irib.ir/amouzesh/goftego/page1.htm

کتاب های چاپی و کتاب های الکترونیک

یکی از نگرانی های بشر از گذشته های دور تا به امروز توجه به لزوم حفظ دستاورد های خویش و انتقال آنها به نسل های آینده بوده است. انسان ها برای رفع این نیاز، متناسب با دوره های زمانی و شرایط حاکم بر آن دوره، از روش ها و وسایل گوناگونی برای این منظور سود برده اند. انسان های اولیه تا هزاران سال برای انتقال دستاورد هایشان به نسل های آینده صرفا به حافظه خود اتکا می کردند و میراث فرهنگی را سینه به سینه به افراد دیگر منتقل می کردند. با اختراع الفبا توسط یونایی ها تا حد زیادی از فراموشی و نقصان در حفظ این میراث فرهنگی کاسته شد. تحول مهم دیگر در این زمینه اختراع کاغذ توسط چینی ها بود. این اختراع چینی ها باعث شد که دستاورد های فرهنگی پیشینیان مدت طولانی تری دوام بیاورد و کمتر دستخوش تغییر و تحول قرار بگیرد. اما رویداد مهمی که در این زمینه تاثیرات چشمگیری از خود بر جای گذاشت اختراع ماشین چاپ توسط کوتنبرگ در سال 1452میلادی بود. از جمله تاثیرات ژرف اختراع کوتنبرگ در زمینه دستاورد ها و میراث های فرهنگی که عمدتا از طریق کتاب ها به نسل های آینده انتقال می یافتند می توان به کاهش چشمگیر هزینه تولید کتاب، اافزایش تعداد نسخه های موجود از هر کتاب، امکان دسترسی بیشتر افراد به کتاب های مورد نیاز خود و ... اشاره کرد.

یکی از وظایف محافظه کارانه مدارس از زمان های گذشته تا به حال، حفظ و انتقال میراث فرهنگی جامعه به نسل های جوان تر بوده است. مدارس یرای ایفای این وظیفه مهم خود و برای دست رسی به سایر هدف های خود سعی می کند که محتوایی به همین منظور تدوین نماید که این محتوا عمدتا از طریق کتاب های درسی به دانش آموزان منتقل می شود. کتاب های درسی در طول حیات خود در نظام های آموزشی دچار تحول و دگرگونی هایی شده است. جدید ترین تحولی که در این زمینه در چند سال اخیر در نتیجه ظهور تکنولوژی کامپیوتر به وقوع پیوسته است کتاب های الکترونیک یا کتاب های دیجیتال است که ادعا می کند که می تواند جای کتاب های چاپی را در سیستم نظام آموزشی بگیرد. این پیش بینی های قریب الوقوع انقلاب آموزشی در قرن گذشته و قرن حاضر بسیار اتفاق افتاده است و معلمان به محض وقوع رخدادی مهم و جدید در تعلیم و تربیت خود را برای آن انقلاب آموزشی آماده می کنند. مثلا در حدود سال های 1910 میلادی که پروژکتور فیلم متحرک ابداع شد، ادیسون ادعا کرد که کتاب های درسی تا 10 سال آینده از نظام آموزش محو می گردند. 70 سال پیش قرار بود که رادیو با ظهورش تحولات ژرفی را در نظام آموزشی ایجاد کند. بعد از آن ماشین های آموزشی اسکینر ادعای چنین انقلابی را در نظام آموزشی داشته اند. حال کامپیوتربه طور کلی و کتاب های الکترونیک به طور خاص نیز مدعی وقوع چنین انقلاب آموزشی هستند. در حال حاضر، کتاب های الکترونیک، جدید ترین رسانه نوشتاری است. کتاب های الکترونیک نسبت به کتاب های چاپی معمولی مزایایی به این شرح دارند:

• افزایش سرعت توزیع کتاب در بین دانش آموزان نیازمند که این خود می تواند یکی از محدودیت های کتاب های چاپی معمولی را رفع کند. کتاب های چاپی برای طی کردن فرآیند تالیف، چاپ و توزیع، مقدار زیادی زمان به خود اختصاص می دهد که این مساله شاید باعث کهنگی مباحث مطرح شده در آنها و عدم ارائه مطالب جدید و مورد نیاز برای مقابله با نیاز های نوظهور شود.

• برای تهیه کتاب های چاپی باید هزینه ای در قبال آن متحمل شویم که این یکی از عمده ترین مشکلات تهیه کتاب های چاپی است. همچنین برای تهیه آنها علاوه بر پرداخت هزینه باید به مراکز خرید مراجعه کرد که این نیز مقدار قابل توجهی از وقت افراد را به خود اختصاص می دهد. اما برای تهیه کتاب های الکترونیکی تقریبا هزینه ای متحمل نمی شویم و دریافت آن نیز با صرف زمان بسیار کمتری امکان پذیر است.

• کتاب های چاپی برای انتقال پیام خود به مخاطبانش ققط از حس بینایی مخاطب بهره می گیرد. در صورتی که همان طور که می دانیم هر حسی ظرفیت ها و محدودیت های خاص خود را دارد و برای تحقق یادگیری به معنای واقعی باید از تمام حواس افراد استفاده کرد. در صورتی که در کتاب های الکترونیک علاوه بر امکان بهره گیری از حس بینایی، بهره گیری از حس شنوایی نیز امکان پذیر است.

• از مزایای بسیار جالب این کتاب ها امکان ایجاد پیوند و اتصال با سایر منابع نوشتاری دیگر در صورت لزوم است. شاید در کتاب های چاپی برای جلوگیری از حجیم شدن کتاب و سایر تبعات ناشی از آن، نتوانیم اطلاعات اضافی و تکمیلی لازم را برای افراد ارائه دهیم. اما در کتاب های الکترونیکی، چنین امکانی فراهم شده است. مثلا در صورتی که مطلبی برگرفته از منبع دیگری باشد می توانیم برای مستند سازی مطالب خود لینکی به آن منبع اصلی ایجاد نماییم. همچنین در مواقعی که بخواهیم اطلاعاتی اضافی در مورد موضوعی خاص در اختیار افراد علاقه مند قرار دهیم می توانیم از این امکان بهره ببریم.

کتاب های الکترونیک علی رغم تمام مزایایی که نسبت به کتاب های چاپی دارند اما چرا نمی توانند به طور کامل جانشین کتاب های چاپی شوند؟ دلایل این امر می توند به این قرار باشد:

• کتاب های معمولی را می توان همیشه همراه خود داشته باشیم و تحت هر شرایطی آنها را مطالعه نماییم. اما کتاب های الکترونیک را حتما باید با استفاده از کامپیوتر مطالعه نماییم. البته می توانیم در صورت نیاز از صفحات این کتاب پرینت بگیریم که در این صورت این کتاب ها تبدیل به کتاب های چاپی می شوند.

• وقتی که قصد خرید کتابی را داریم می توانیم قبل از خرید، آن را ورق بزنیم و از محتوای آن آگاه شویم و دید کلی نسبت به آن به دست آوریم. اما در صورتی که بخواهیم کتابی الکترونیکی را دانلود کنیم و یا آن را خرید اینترنتی نماییم همچین امکانی وجود ندارد. مگر آنکه از قبل از محتوای آن کتاب مطلع باشیم یا در هنگام دانلود کتاب، چکیده آن را در اختیار داشته باشیم.

• درمورد کتاب هایی که دانلود آنها به صورت آزاد است و بابت دانلود هزینه ای از افراد مطالبه نمی کند توجه به حق نویسنده (کپی رایت) رعایت نمی شود.

• ممکن است اتفاقات غیر منتظره ای مانند قطعی برق، خرابی کامپیوتر و ... مانع از استفاده از کتاب های الکترونیکی شود که وقوع این اتفاقات در مورد کتاب های چاپی کمتر احتمال می رود.

• در شرایط فعلی جامعه ما، هر کسی (خصوصا در مناطق دور افتاده و روستایی) امکان دسترسی به کامپیوتر را ندارد. در صورتی که نیاز به دانلود کتاب از طریق اینترنت باشد باید امکان دسترسی به اینترنت را نیز به آن افزود که این، خود، نیاز به در اختیار داشتن خط تلفن را دارد.

البته این سخنان به معنی با اهمیت جلوه دادن کتاب های چاپی یا بی اهمیت جلوه دادن کتاب های الکترونیکی نیست. یکی از عادت های معمول بشر این بوده است که به محض ظهور نوآوری جدید تصور نماید که این نوآوری می تواند جانشین تمام راه حل های قبلی موجود شود و آنها را به طور کل منسوخ سازد. مانند همان اتفاقی که در زمان اختراع تلویزیون رخ داد. با اختراع تلویزیون مردم تصور کردند که دیگر عمر رادیو به سر آمده است و به زودی این رسانه از خانه ها برچیده خواهد شد. اما این پیش بینی اتفاق نیفتاد. دلیل این امر می تواند این باشد که به طور کلی هر رسانه ای نسبت به رسانه های دیگر از یک سری مزایا و معایبی برخوردار است و انتخاب هیچ رسانه ای برای تمام موقعیت های آموزشی از قبل دیکته نشده است. این نکته را نیز می توان در مورد کتاب های چاپی و کتاب های الکترونیکی نیز تعمیم داد. انتخاب هر یک از این دو در موقعیت های آموزشی _ یادگیری بسته به محدودیت ها، امکانات و ویژگی های ملحوظ در آن موقعیت است و هیچ یک از این دو بر دیگری برتری ندارد. انتخاب کتاب های الکترونیکی به خاطر جدید بودن آن و عدم انتخاب کتاب های چاپی به خاطر قدیمی بودن آن در موقعیت های آموزشی نمی تواند دلیل موجهی باشد. بلکه در این مورد باید به عواملی چون هدف های مورد نظر، ویژگی های محیط آموزشی، ویژگی های خود رسانه و ... توجه کرد.